Region

O fatalnym stanie fundamentów i murów Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie, związanej z jedynymi w Polsce Objawieniami Maryjnymi i jednymi z 12 na świecie, uznanymi przez Kościół, dowiedziałem się z dramatycznego apelu proboszcza a zarazem kustosza sanktuarium w Gietrzwałdzie ks. Przemysława Sobonia, o datki na remont tak ważnego obiektu dla historii Polski, który ukazał się 2 lutego na stronie siepomaga.pl. Zaniepokojony stanem sanktuarium, wysłałem pytania do proboszcza, do Metropolity Warmińskiego i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, dlaczego dopiero teraz, na rok przez 150. rocznica Objawień, dostrzeżono zagrożenia?

Fragment Apelu ks. Sobonia, moje pytania i odpowiedzi.

"Dlaczego prosimy o wsparcie? Przygotowujemy się do wielkiego Jubileuszu 150-lecia objawień. To moment, w którym oczy całej wierzącej Polski będą zwrócone na Gietrzwałd. Chcielibyśmy przyjąć Państwa w świątyni godnej tego wydarzenia, ale rzeczywistość jest trudna.

 

Choć wnętrze bazyliki wciąż zachwyca swoim majestatem, mury skrywają bolesną prawdę. Kiedy podejdzie się bliżej, widać pęknięcia ścian, które dosłownie „rozchodzą się” pod wpływem czasu i wilgoci. Fundamenty wymagają natychmiastowego osuszenia i odwodnienia, a dachówka, która chroni nas przed deszczem, jest już zmurszała i wymaga wymiany. Bez tych prac, całe piękno wnętrza – te wszystkie modlitwy wyryte w ścianach – może zostać bezpowrotnie zniszczone przez wilgoć i osiadanie gruntu.

Remont bazyliki w Gietrzwałdzie

Nasze wspólne wyzwanie Jako wspólnota parafialna i duszpasterze staramy się dbać o ten zabytek najlepiej jak potrafimy, ale skala remontu przerasta nasze możliwości finansowe. Oczyszczenie elewacji, ratowanie fundamentów i wymiana dachu to koszty, których nie udźwigniemy sami.

Remont bazyliki w Gietrzwałdzie

Zwracam się do Was z serdeczną, pokorną prośbą o pomoc. Nie chodzi tylko o cegły, zaprawę czy dachówki. Chodzi o to, byśmy wspólnie uratowali to dziedzictwo dla przyszłych pokoleń. Byśmy na jubileusz 150-lecia mogli spojrzeć na bazylikę i powiedzieć: „Zadbaliśmy o dom naszej Matki”.

Każda złotówka, każde udostępnienie tej zbiórki i każde westchnienie w modlitwie są dla nas bezcenne. Wierzę, że wspólnymi siłami przywrócimy Gietrzwałdzkiej Bazylice jej dawny blask.

Bóg zapłać za każdy gest dobroci i wsparcia!

ks. Przemysław Soboń, kustosz Sanktuarium w Gietrzwałdzie”

Szanowny Pan
Mirosław Jonakowski
Warmińsko - Mazurski Wojewódzki Konserwator Zabytków

W związku z dramatycznym Apelem ks. Przemysława Sobonia, kustosza Sanktuarium w Gietrzwałdzie o wsparcie finansowe remontu Bazyliki uprzejmie proszę o następujące informacje w trybie Prawa prasowego oraz ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Z racji na ogromne znaczenie Sanktuarium w Gietrzwałdzie dla Kościoła, ale także dla tożsamości, historii i kultury narodowej byłem święcie przekonany, iż obiekt jest pod szczególną ochroną konserwatorską, a więc każdego roku podlega przeglądowi stanu budowlanego. Dlatego z niepokojem odebrałem Apel ks. Przemysława Sobonia, kustosza Sanktuarium w Gietrzwałdzie o wpłaty na rzecz ratowania Bazyliki z uwagi na fatalny stan fundamentów, murów i dachu.

Apel ukazuje się na rok i kilka miesięcy przed 150-rocznicą Objawień. Wcześniej dopuszczono do niemal katastrofalnego stanu wieży, który zagrażał bezpieczeństwu wiernych. Jednocześnie trwały remonty obiektów towarzyszących Sanktuarium jak renowacja i remont Kaplicy p.w. Św. Józefa wraz z rewitalizacją i odbudową przyległych krużganków, odsłonięcie i odtworzenie elewacji najstarszej części Domu Rekolekcyjnego Archidiecezji Warmińskiej, budowa prezbiterium, rozbudowa księgarni i baru. Te remonty mogły sprawiać wrażenie, że konstrukcja samej Bazyliki jest w dobrym stanie, dlatego środki idą na inne cele remontowe.

Stąd moje pytania:
1. Czy jest prowadzona księga stanu budowlanego obiektu Bazyliki, którą sprawdza WKZ?

Odp. Obowiązek prowadzenia księgi obiektu spoczywa na właścicielu lub zarządcy (…) właściciel lub zarządca ma ustawowy obowiązek dokonywania okresowej kontroli stanu technicznego obiektu, w tym corocznych i 5-letnich przeglądów zgodnie z przepisami Prawa budowlanego.

2. Czy jest dokonywana coroczna ocena konserwatorsko-budowlana stanu obiektu Bazyliki przez WKZ?

(…) Niezależnie od powyższego informuję, że od 2022 r. w Bazylice Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie prowadzony jest proces inwestycyjny pod stałym nadzorem konserwatorskim, związany ze wzmocnieniem konstrukcji wieży oraz ścian obiektu. W związku z realizacją tych prac obecność pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków przy obiekcie ma charakter permanentny, wynikający z bieżącego nadzoru nad prowadzonymi robotami budowlanymi i konserwatorskimi.
Należy podkreślić, że to z inicjatywy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków został zdiagnozowany problem z fundamentami obiektu, co skutkowało zleceniem oraz sfinansowaniem przez WKZ specjalistycznej ekspertyzy technicznej określającej stan zarysowania murów Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie.

Ad. 3. Jakie zalecenia wydał WKZ od 2020 r.?

W następstwie zidentyfikowanych problemów konstrukcyjnych, z inicjatywy WKZ zostały sprecyzowane zalecenia konserwatorskie przez rzeczoznawcę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zalecenia te zostały zawarte w ekspertyzie technicznej sporządzonej w 2023 r. i stanowią podstawę realizowanych obecnie prac konstrukcyjnych i konserwatorskich.

Stan techniczny bazyliki był ponadto przedmiotem szczegółowej analizy w toku procedur przyznawania dotacji z budżetu państwa na kolejne etapy prac konserwatorskich i konstrukcyjnych. Do chwili obecnej przyznano środki publiczne w łącznej wysokości 4,3 mln zł.
Od 2022 r. pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków dokonali czterech odbiorów częściowych wykonanych prac, weryfikując ich zgodność z zatwierdzoną dokumentacją oraz zaleceniami konserwatorskimi.

Reasumując, działania Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w odniesieniu do Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie mają charakter systematyczny, inicjatywny i nadzorczy. Organ nie pozostaje bezczynny w sprawach dotyczących stanu technicznego obiektu, a podejmowane czynności mieszczą się w granicach kompetencji określonych przepisami prawa.

Mirosław Jonakowski
Warmińsko - Mazurski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Fragment listu do Metropolity Warmińskiego abp. Ks dr Józefa Górzyńskiego:

"(...) Wcześniej dopuszczono do niemal katastrofalnego stanu wieży, który zagrażał bezpieczeństwu wiernych. Jednocześnie trwały remonty obiektów towarzyszących Sanktuarium jak renowacja i remont Kaplicy p.w. Św. Józefa wraz z rewitalizacją i odbudową przyległych krużganków, odsłonięcie i odtworzenie elewacji najstarszej części Domu Rekolekcyjnego Archidiecezji Warmińskiej, budowa prezbiterium, rozbudowa księgarni i baru. Te remonty mogły sprawiać wrażenie, że konstrukcja samej Bazyliki jest w dobrym stanie, dlatego środki idą na inne cele remontowe.
Stąd moje pytania:
1. Czy jest prowadzona księga stanu budowlanego obiektu Bazyliki?
2. Czy jest dokonywana coroczna ocena konserwatorsko-budowlana stanu obiektu Bazyliki, a jeśli tak, to kto jej dokonuje?
3. Dlaczego dopiero na rok i cztery miesiące przed uroczystościami 150-lecia Objawień, gospodarze Bazyliki dostrzegli palącą potrzebę naprawy fundamentów, konstrukcji i dachu?
4. Czy na ten stan rzeczy ma wpływ to, że właścicielem Bazyliki i domu parafialnego jest Archidiecezja Warmińska a gospodarzem CRL (Zakon Kanoników Regularnych Laterańskich)? Z tego co mi wiadomo wszędzie na świecie, gdzie miały miejsce Objawienia Maryjne, gospodarzem jest biskup miejsca. Jedynym wyjątkiem jest właśnie Gietrzwałd. Ten stan rzeczy został wprowadzony przez władze komunistyczne po 1945 roku, które odebrały obiekt diecezji i przekazały najpierw zakonowi Ojców Marianów, a później przeszedł on w ręce CRL. Jeśli jestem w błędzie, to proszę mnie sprostować.

Świadectwem tych relacji – Archidiecezji i CRL była sprawa sprzedaży 15 ha działki, uzyskanej przez Zakon w ramach odszkodowań za zagrabione Kościołowi mienie przez komunistów, która została sprzedana CRL bez zgody Archidiecezji.

Dla mnie symbolem stosunku do roli gospodarza Sanktuarium była konieczność interwencji Metropolity Warmińskiego w sprawie stanu wieży Bazyliki, która wymusiła na władzach CRL zmianę osoby Kustosza oraz w innym wymiarze, zniszczony baner, który witał pielgrzymów jadących do Gietrzwałdu od strony Olsztyna, z oberwaną na dole płachtą, która powiewała na wietrze przez wiele miesięcy. Ten stan rzeczy został przerwany dopiero po zainteresowaniu się Sanktuarium w Gietrzwałdzie i zrozumieniu wagi Objawień dla Kościoła i Polski nowego Metropolity Warmińskiego ks. abp. dr Józefa Górzyńskiego.

Odpowiedź Rzecznika Kurii:
Odpowiadając Panu na pierwszą część pytań chciałbym przekazać, że budynki sanktuarium w Gietrzwałdzie są pod szczególną opieką konserwatora zabytków. Jest także wyznaczona osoba, która od wielu lat robiła badania oraz na bieżąco przeglądy budowlane. Konieczność remontu jest właśnie efektem przeprowadzonych prac. O harmonogram tych prac i efekt badań, a także szczegóły dotyczące prowadzonych prac budowlanych w Gietrzwałdzie proszę pytać Kustosza sanktuarium ks. Przemysława Sobonia.

Cd pytania:
Pragnę przy tej okazji zadać jeszcze inne pytania w związku z konferencją naukową „Gietrzwałd, tam gdzie świętość, spotyka się z codziennością. Perspektywy i kierunki rozwoju”, która odbyła się w sobotę 7 lutego w Zespole Szkolno-Przedszkolnym im. Andrzeja Samulowskiego w Gietrzwałdzie. Organizatorami byli: Ogólnopolski Komitet Obrony Gietrzwałdu, Fundacja Konfederacja Gietrzwałdzka. Patronat honorowy objął Metropolita Warmiński.

Nie sposób nie zauważyć, że po raz pierwszy od wybuchu protestów przeciwko inwestycji Lidla w w Gietrzwałdzie, a więc ponad 3 lata temu, pojawia się w ten sposób milczące „imprimatur” dla działań podjętych przez stronę społeczną w sprawie przyszłości gminy Gietrzwałd, a więc i Sanktuarium.

Organizatorzy konferencji mają obawy, iż nadal istnieje ryzyko ulokowania w bliskim sąsiedztwie Sanktuarium dużej inwestycji przemysłowej, gdyż dopuszcza to projekt Planu Ogólnego gminy Gietrzwałd. Organizatorzy konferencji chcą na drodze dialogu z samorządem Gietrzwałdu i jego mieszkańcami wypracować optymalny plan rozwoju gminy, który nie nie będzie zagrażał ruchowi pielgrzymkowemu. Organizatorzy są przekonani, iż takim motorem rozwoju byłoby właśnie wzbudzenie ruchu pielgrzymkowego na taką skalę jak w Lourdes (4-6 mln rocznie) czy Fatimie (5-7 mln rocznie), w Gietrzwałdzie – jak podała na konferencji kierownik promocji urzędu gminy – 1 milion. Taki ruchu przyciągnąłby inwestorów – hotelarzy, branżę uzdrowiskową i restauracyjną.

Z własnych doświadczeń wiem, że Objawienia Maryjne w Gietrzwałdzie nie są szerzej znane poza regionem Warmii i Mazur. Ilekroć gdzieś w kraju jestem w jakiejś miejscowości, za każdym razem sprawdzam na tablicy ogłoszeniowej parafii i jeśli jest tam ogłoszenie o pielgrzymce, to do Lourdes, Fatimy czy Medjugorie. Gdy pytam miejscowego księdza, czy słyszał o Gietrzwałdzie, okazuje się, że nie. Istnieje też jakaś bariera w promowaniu Objawień w Gietrzwałdzie. Doświadczyła tego moja żona, która oferowała rozgłośniom katolickim w kraju nagranie audycji na podstawie książki ks. Jana Rosłana o Objawieniach. Rozgłośnie nie były zainteresowane. Gdyby to były audycje o Lourdes czy Fatimie… Zresztą, nie trzeba daleko szukać, książka ks. Jana Rosłana nie ma prawa wstępu do księgarni CRL na terenie Sanktuarium.
Paradoksalnie, protesty społeczne przeciwko inwestycji Lidla przyczyniły się do do swoistej promocji Gietrzwałdu, gdyż mówiły onim wszystkie ogólnopolskie media.

W związku z tym mam następujące pytania:

1. Organizatorzy konferencji zbierają podpisy pod petycją do Konferencji Episkopatu Polski o udzielenie w trybie Kan. 1231 Kodeksu prawa kanonicznego aprobaty na używanie nazwy „Sanktuarium Narodowe w Gietrzwałdzie”. Czy Metropolita Warmiński „podpisuje się” pod tą inicjatywą?
2. Czy pojawiła się inicjatywa ze strony organizatorów konferencji adresowana do Metropolity Warmińskiego oraz CRL podjęcia wspólnych działań celem opracowania przez ekspertów programu:
- promocji Objawień Gietrzwałdzkich (w tym np. ogłoszenia przez Sejm roku 2027 rokiem Objawień Gietrzwałdzkich),
- lobbowania w parlamencie oraz w ministerstwie kultury oraz edukacji na rzecz uzyskania środków pomocowych dla gminy Gietrzwałd, które pozwoliłyby na właściwą oprawę uroczystości 150-lecia Objawień oraz na uzbrojenie terenów gminy pod budownictwo hotelarsko-rekreacyjne i uzdrowiskowe.
3. Jednym z organizatorów konferencji była Fundacja Konfederacja Gietrzwałdzka powołana przez Konfederację Gietrzwałdzką, której członkami są posłowie Konfederacji Korony Polskiej oraz sam lider europoseł Grzegorz Braun. Na konferencji głos zabierał poseł KKP pan Włodzimierz Skalik. To spowodowało, iż jedyne o co pytała ekipa TVN24 księży obecnych na tej konferencji, to „dlaczego uczestniczą w imprezie organizowanej przez funkcjonariuszy partyjnych Grzegorza Brauna, antysemity, negacjonisty Holocaustu i wielbiciela Putina”. Czy zdanie JE Metropolita Warmiński w związku z powyższym może to wywoływać zarzuty o „zbijaniu kapitału politycznego” na sprawie Objawień i Sanktuarium przez KKP oraz, tym samym, ograniczać skuteczność działań strony społecznej na rzecz Sanktuarium i promocji Objawień?
Z wyrazami szacunku
Adam Socha

Odpowiedź Rzecznika Kurii:

Jeśli chodzi o inicjatywę by Gietrzwałd był Sanktuarium Narodowym, to jak najbardziej popieram tę inicjatywę. Z tym, że ten proces musi być przeprowadzony rzeczowo przez kompetentne gremia. Dlatego pomysłodawców tej inicjatywy skierowałem do Prezydium Konferencji Episkopatu Polski.

Jak najbardziej jesteśmy otwarci na wszelkiego rodzaju propozycje upowszechniania i promowania objawień gietrzwałdzkich i samego sanktuarium. W związku ze zbliżającą się 150. rocznicą objawień NMP w Gietrzwałdzie, powołany został Komitet Honorowy obchodów, w skład którego wchodzą także przedstawiciele lokalnych władz. Zadaniem Komitetu jest praca nad organizacją Jubileuszu, a także, co z tym się wiąże, szeroko rozumiana promocja. Lokalni parlamentarzyści złożyli także obietnicę wniesienia inicjatywy o ogłoszeniu przez Sejm roku 2027 „Rokiem Objawień Gietrzwałdzkich”.

Natomiast zastrzeżenia co do działania różnych środowisk chcących „zbijać kapitał polityczny” traktujemy bardzo poważnie i w każdym przypadku, także w odniesieniu do wspomnianej konferencji, prosimy organizatorów o zachowanie jedynie religijnego charakteru spotkań. Każdemu kto zgłasza chęć udziału w promocji objawień gietrzwałdzkich zdecydowanie zaznaczamy, że jedynym celem współpracy z nami może być tylko i wyłącznie przybliżanie uczestnikom danego wydarzenia treści tych objawień, a nie kierowanie się interesami na przykład partyjnymi.

Pozdrawiam w imieniu Księdza Arcybiskupa.
Z Bogiem.
ks. Marcin Sawicki

Do ks. Przemysława Sobonia, oprócz skierowania tych samych pytań co do Metropolity Warmińskiego, zadałem dodatkowe:

„3. Dlaczego dopiero na rok i cztery miesiące przed uroczystościami 150-lecia Objawień, gospodarze Bazyliki dostrzegli palącą potrzebę naprawy fundamentów, konstrukcji i dachu?

4. Czy na ten stan rzeczy ma wpływ to, że właścicielem Bazyliki i domu parafialnego jest Archidiecezja Warmińska a gospodarzem CRL? Z tego co mi wiadomo wszędzie na świecie, gdzie miały miejsce Objawienia Maryjne, gospodarzem jest biskup miejsca. Jedynym wyjątkiem jest właśnie Gietrzwałd. Ten stan rzeczy został wprowadzony przez władze komunistyczne po 1945 roku, które odebrały obiekt diecezji i przekazały najpierw zakonowi Ojców Marianów, a później przeszedł on w ręce CRL. Jeśli jestem w błędzie, to proszę mnie sprostować.
Świadectwem tych relacji – Archidiecezji i CRL była sprawa sprzedaży 15 ha działki, uzyskanej przez Zakon w ramach odszkodowań za zagrabione Kościołowi mienie przez komunistów, która została sprzedana CRL bez zgody Archidiecezji.

Dla mnie symbolem stosunku do roli gospodarza Sanktuarium była konieczność interwencji Metropolity Warmińskiego w sprawie stanu wieży Bazyliki, która wymusiła na władzach CRL zmianę osoby Kustosza oraz w innym wymiarze, zniszczony baner, który witał pielgrzymów jadących do Gietrzwałdu od strony Olsztyna, z oberwaną na dole płachtą, która powiewała na wietrze przez wiele miesięcy. Ten stan rzeczy został przerwany dopiero po zainteresowaniu się Sanktuarium w Gietrzwałdzie i zrozumieniu wagi Objawień dla Kościoła i Polski nowego Metropolity Warmińskiego ks. abp. dr Józefa Górzyńskiego.

5. Ostatnie pytanie, poboczne dotyczy prośby grupy katolików z Warmii do Kustosza o zainstalowanie obowiązkowych banerów informujących o otrzymanych dotacjach, nie na elewacji, 

 

a tak jak to robią inni proboszczowie, w pewnej odległości od obiektu kościelnego,

oraz o usunięcia z kruchty Bazyliki automatu do sprzedaży magnesów. Czy Ksiądz przychyli się do tej prośby?”

Odpowiedzi nie otrzymałem, natomiast z kruchty Bazyliki zniknął automatu do sprzedaży magnesów.

Adam Socha

W święta Wielkanocne ks. Przemysław Soboń zamieścił poniższy komunikat

"Ruszamy z wielkim remontem naszej Bazyliki!
Z dumą i radością ogłaszamy, że przygotowania do kluczowych prac konserwatorskich w Bazylice Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie wchodzą w decydującą fazę. Dzięki otrzymanym dotacjom z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, już wkrótce na teren sanktuarium wejdą ekipy remontowe.
Przed nami ogromne wyzwanie, którego celem jest zabezpieczenie i odnowienie naszej perły architektury przed zbliżającą się 150. rocznicą Objawień.

Co zmieni się w najbliższym czasie?

Realizujemy dwa strategiczne projekty, które uratują strukturę i przywrócą blask Bazylice:
1. Ratowanie fundamentów i konstrukcji: Skupimy się na osuszeniu murów oraz wzmocnieniu zarysowań ścian zewnętrznych i sklepień.
• Wartość dotacji MKiDN: 3 270 000,00 zł
2. Odnowienie elewacji: Przeprowadzimy kompleksowe prace konserwatorskie na zewnątrz świątyni.
• Wartość dotacji MKiDN: 1 036 644,00 zł
Potrzebujemy Waszej pomocy na "wkład własny"
Otrzymane miliony to ogromna szansa, ale ich uruchomienie wymaga od nas – jako Parafii – wniesienia wkładu własnego. To łącznie blisko milion złotych, których sami nie zdołamy zgromadzić:
• 654 000 zł do projektu konstrukcyjnego (20%)
• 310 993 zł do prac przy elewacji (30%)
Wierzymy, że wspólnymi siłami uda nam się sprostać temu zadaniu. Każda wpłata, nawet symboliczna, to cegiełka dołożona do trwałości tego świętego miejsca dla przyszłych pokoleń.
Jak możesz pomóc?
Tradycyjny przelew: 88 8857 1067 3001 0009 8023 0001
Tytuł: Darowizna na cele kultu religijnego - remont Bazyliki
Szybka wpłata online: siepomaga.pl/remont-bazyliki-gietrzwald
Dziękujemy za każde wsparcie merytoryczne, modlitewne i finansowe. Niech Matka Boża Gietrzwałdzka wynagrodzi Waszą hojność i troskę o Jej dom!