Region

Dzięki funduszom państwowym w czerwca br. została zakończona rewitalizacja (drugi etap prac budowlanych) głównego budynku obozowego w Działdowie (służył zarówno obozowi Soldau, jak i obozowi NKWD). W załączeniu aktualne zdjęcie tego obiektu. W budynku brak jest ścian działowych i części instalacji.

Od ponad roku trwa korespondencja z burmistrzem miasta Działdowa na temat przyszłych funkcji tegoż budynku. Prowadzona jest w uzgodnieniu z pozostałymi pierwotnymi wnioskodawcami zarówno ustanowienia Dnia Pamięci Ofiar Obu Totalitaryzmów na Warmii i Mazurach, jak i sygnatariuszami wprowadzenia pojęcia V Masowych Wywózek Polaków na Sybir.

Ostatnio pisma zostały skierowane także do panów: Marcina Kuchcińskiego, Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego i Bogdana Bartnickiego, Przewodniczącego Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego, a także do Piotra Całbeckiego, Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Dominika Gulewskiego Prezydenta Torunia i Macieja Jana Glamowskiego, Prezydenta Grudziądza.

Jako autorzy wspomnianych wystąpień, uznaliśmy, że najlepiej będzie, gdy w dalszej części zamieścimy najważniejsze treści zawarte w ubiegłorocznych e-mailach skierowanych do burmistrza miasta Działdowa, i powtórzonych w ostatnio wysłanych pismach:

„Wobec możliwych kontaktów z ministerstwem ds. dziedzictwa narodowego, gdy nie została jeszcze przesądzona funkcja obiektów poobozowych, ani forma prawna podmiotu, który byłby wybrane funkcje realizował, to uważamy, iż istnieje pilna potrzeba otwarcia publicznej dyskusji na ten temat.
Do 2025 r., roku 80. rocznicy likwidacji obozu Soldau i utworzenia obozu NKWD w Działdowie nie zostało dużo czasu.

Ze swej strony proponujemy powołanie nowej instytucji kultury: Muzeum – Miejsce Pamięci Ofiar Obu Totalitaryzmów w Działdowie o zakresie:

obóz KL Soldau (w tym: podobóz w Iłowie-Osadzie), tajny obóz karny dla młodocianych w Lubawie, obozy NKWD w: Działdowie, Ciechanowie i Grudziądzu oraz stworzenie Centrum Dokumentacji Deportacji Polaków, w tym Pomorzan, Warmiaków, Mazurów i Mazowszan, na Sybir, czego wzorem może być Centrum Deportacji Górnoślązaków w Radzionkowie.

Warto rozważyć też przeniesienie z Olsztynka do Działdowa całej ekspozycji MULTIMEDIALNEGO MUZEUM OBOZU JENIECKIEGO STALAG IB. W Działdowie były początki funkcjonowania tego stalagu, a później w pobliżu miasta były jego podobozy. W Olsztynku nie zachowały się obiekty obozowe. Przeniesienie ekspozycji, i połączenie z jej z innymi, istotnie wzmocni jej oglądalność i dotychczasowe oddziaływanie.

Organizatorem przyszłego muzeum byłoby: Miasto Działdowo, a współprowadzącymi: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Samorząd Województwa Mazowieckiego (w obozie Soldau przeważali mieszkańcy północnej części Mazowsza), Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego (w obozie NKWD przeważali mieszkańcy Pomorza), i ewentualnie: Powiat Działdowski, Miasto Lubawa, Miasto Olsztynek, Miasto Toruń, Miasto Grudziądz, Miasto Płock, Miasto Ciechanów, Miasto Przasnysz, … Współpraca naukowa: Instytut Pamięci Narodowej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Instytut Północny im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku, Muzeum Stutthof w Sztutowie, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Wojskowe Biuro Historyczne i inne. Warto wykorzystać dokumenty zgromadzone przykładowo przez Płockie Towarzystwo Naukowe, Archiwum Fundacji Ośrodka Karta, Fundację Fort III Pomiechówek, Muzeum Pogranicza w Działdowie czy Pracownię Dokumentacji Dziejów Miasta Płońska.
Podstawę prawną stwarzającą możliwość wspólnego prowadzenia instytucji kultury przez więcej niż jeden podmiot stanowi art. 21 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 194). W chwili obecnej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi, jako wspólne 71 instytucji kultury.”

„Idea utworzenia w ramach tej postulowanej jednostki Centrum Dokumentacji Deportacji Polaków, w tym Pomorzan, Warmiaków, Mazurów i Mazowszan, na Sybir, czego wzorem może być Centrum Deportacji Górnoślązaków w Radzionkowie, uzyskała pozytywną ocenę dr. Dariusza Węgrzyna. Oto istotny fragment tejże oceny: "Cieszę się niezmiernie, że pojawiają się ważne inicjatywy upamiętnia ofiar totalitaryzmów. Bardzo kibicuje inicjatywie imiennego spisania ofiar. Niestety zdaję sobie sprawę jak dużo pracy wymaga takie upamiętnienie. Wszystko jest jednak do zrobienia. Ja zaczynając pracę nad śląską listą też nie byłem pewny, czy uda się ją zakończyć ...":

Dr Dariusz Węgrzyn jest głównym autorem "Księgi aresztowanych, internowanych i deportowanych z Górnego Śląska do ZSRR w 1945 roku”, zawierającej dane ... ponad 46 tys. osób!

Więcej: Prezentacja książki dr. Dariusza Węgrzyna „Księga aresztowanych, internowanych i deportowanych z Górnego Śląska do ZSRR w 1945 roku” – Katowice, 2 grudnia 2021 - Aktualności - Instytut Pamięci Narodowej - Katowice (ipn.gov.pl)

Zawansowane prace nad listą więźniów Soldau prowadzi Fundacja Fort III Pomiechówek. Gorąco polecamy odwiedzenie strony internetowej tej fundacji. W bazie więźniów znajduje się ok. 200 osób, które były też przetrzymywani w Soldau – jest, zatem istotny zalążek. Przy naszym pośrednictwie, wykaz ten Fundacja przekazała Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.”

Istotnym zalążkiem bazy więźniów obozów NKWD jest lista wywiezionych na Sybir mieszkańców Torunia w lutym 1945 r. (Wykaz mieszkańców Torunia, którzy zmarli w wyniku deportacji przeprowadzonych przez NKWD w 1945 r. Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu- IPN, "Pamięć i Sprawiedliwość", 1995, XXXVIII, s. 168-174). W polskich wojskowych archiwach są przechowywane kopie poszczególnych transportów z imiennymi wykazami deportowanych osób.

Oczywiście, należy docenić wysiłki podejmowane od kilku lat przez Instytut Pamięci Narodowej w formie prowadzenia Centrum Informacji o Ofiarach II Wojny Światowej (ofiary.ipn.gov.pl), obejmujące Ofiary represji ze strony obu okupantów: niemieckiego i sowieckiego.

Ogromne znaczenie ma ugruntowany kult błogosławionych biskupów płockich: abp. Antoniego Juliana Nowowiejskiego i bp Leona Wetmańskiego oraz siostry Marii Teresy (Mieczysławy) Kowalskiej – pochodzących z Mazowsza Ofiar obozu Soldau. Mamy najnowszy aspekt, który jest niezwykle sprzyjający: za niecały rok grono błogosławionych zostanie powiększone o siostrę Krzysztofę Klomfass i 14 innych zakonnic ze Zgromadzenia św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy. Wszystkie siostry straciły życie w 1945 r. po wkroczeniu czerwonoarmistów na tereny Warmii, w tym trzy z nich zmarły na Sybirze w następstwie wywiezienia z obozu NKWD w Ciechanowie.

Marzy nam się, aby 18 stycznia 2025 r. w Działdowie (to będą V, jubileuszowe obchody) uczestniczyli, jak dotychczas, nie tylko co najmniej czterej biskupi, ale i, oprócz rzecz jasna marszałka województwa warmińsko-mazurskiego, jako gospodarza, marszałkowie województw: mazowieckiego i kujawsko-pomorskiego, a także pomorskiego i nie tylko.

Ponadto przypominamy Panom / Państwu o owocnej bliskiej współpracy pomiędzy oddziałami Związku Sybiraków w Toruniu i Olsztynie oraz rodzinami Ofiar obozu NKWD w Ciechanowie. W czasie konferencji sybirackiej w Toruniu, przygotowanej przy współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku, która odbyła się 24.04.2023 r. w budynku Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego, pod patronatem m.in. Pana Marszałka i ówczesnego Prezydenta Torunia, przez jej uczestników został przyjęty apel o upowszechnienie pojęcia V Masowych Wywózek Polaków na Sybir, jakie miały miejsce w latach 1944-1945. Potem apel został uchwalony przez Zarząd Główny Związku Sybiraków w dniu 28.06.2023 r., a następnie przez Zarząd Główny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej - w dniu 20.05.2024 r.

Podejmujemy wspomniane, ale i jeszcze inne inicjatywy, jak starania o upamiętnienie pomnikami Ofiar obozów NKWD w Ciechanowie (tu pomnik powinien powstać w IV kw. br.) i Grudziądzu, gdyż, jeśli nie uda się ich zrealizować teraz, to szanse na ich pomyślne sfinalizowanie kiedyś w przyszłości znacznie maleją. Sprawami upamiętnień zajmują się już, bowiem głównie wnuki, a nawet prawnuki, Ofiar.

Podsumowując, póki sprawy nie zostały przesadzone, bardzo liczymy na włączenie się osobiście Panów i reprezentowanych przez Panów Organizacji do działań zmierzających do powołania wielce potrzebnej nowej instytucji kultury: Muzeum – Miejsca Pamięci Ofiar Obu Totalitaryzmów w Działdowie. Inicjatywa ma, przecież charakter nie lokalny, a co najmniej ponadregionalny.

Z poważaniem,

Jan Myrcha

Prezes Oddziału Związku Sybiraków

Jerzy Buczyński, w imieniu rodzin Ofiar obozu NKWD w Toruniu w Ciechanowie, członek nadzwyczajny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Obwód w Ciechanowie

PS.
Dziękujemy za umieszczenie na stronie internetowej ZG ZS artykułu autorstwa Marcina Węglińskiego z IPN Oddział w Gdańsku:
https://sybiracyzg.pl/?p=20411

Niedawna wypowiedź medialna burmistrza Działdowa, który chce umieścić w głównym budynku obozowym Centrum Usług Wspólnych.

— Niszczejący budynek obozowy był bardzo dużym wyrzutem sumienia dla miasta, tym bardziej, że spotykaliśmy się tutaj co roku, podczas obchodów rocznicy wybuchu II wojny światowej — powiedział burmistrz Działdowa, Grzegorz Mrowiński. — Widziałem, jak obiekt ten popada w ruinę i było mi naprawdę wstyd. Ale byliśmy bezradni. Środki potrzebne na jego remont przerastały możliwości finansowe budżetu miasta. Teraz pierwszy etap remontu za nami, przygotowujemy się do drugiego. Będziemy chcieli pozyskać pieniądze z Funduszy Szwajcarskich, które pozwolą nam stworzyć tutaj Centrum Usług Społecznych z myślą o starzejącym się społeczeństwie Działdowa i powiatu. Oczywiście tragiczna historia tego miejsca będzie należycie upamiętniona: izbą historyczną, muzeum, a także zielenią w części przeszkolonej. Obiekt na pewno będzie drogi w utrzymaniu i myślimy też o innych jego funkcjach, które pozwolą nam odciążyć budżet miasta.

Burmistrz najwyraźniej traktuje odbudowany budynek jak obiekt pokoszarowy, a nie jak obozowy. Być może jego znaczna część będzie wynajmowana podmiotom komercyjnym. Reprezentuje bardzo praktyczne podejście, które stosowane przez jego poprzedników doprowadziło autentyczny obiekt do najpierw dewastacji a w efekcie do ruiny.