Polska

Zobaczmy krótko co się działo wcześniej. Prace nad ustawą z czerwca nabrały prędkości zaraz po przegranych przez Prezydenta Komorowskiego wyborach. Bezpośrednio w tworzenie nowej ustawy o TK zaangażowali się trzej członkowie tego Trybunału, w tym jego prezes oraz viceprezes. Przypomnę, że zgodnie z art. 195 Konstytucji, sędziowie TK nie mogą prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

·       Wszyscy widzieli, jak prezes TK idzie w nocy do Sejmu doradzać opozycji (patrz powyżej wspomniany art. 195 Konstytucji) oraz to z jaką kulturą się tam zachowywał ("chyba że pani jest głucha").

·       Pod naciskiem mediów trzech członków TK, w tym prezes, wyłączyło się z orzekania, wcześniej jednak tenże prezes na zasadzie arbitralnej dowolności wyznaczył sędziów do 5-osobowego składu.

·       A dlaczego skład 5-osobowy a nie pełen? Przecież nawet sama ustawa z czerwca stanowi, że w sprawach o szczególnej zawiłości lub doniosłości TK obligatoryjnie musi orzekać w pełnym składzie. Kto jest władny rozliczyć TK ze złamania tego prawa?

·       TK – wbrew swej wcześniejszej linii orzeczniczej – zastosował instytucję „zabezpieczenia roszczenia”. Niedopuszczalne jest zarówno samo stosowanie tej instytucji przez TK, jak i zakres zabezpieczenia wykraczał poza konstytucyjne uprawnienia TK, gdyż dotyczył prerogatyw Prezydenta.

·       Wydając wyrok, TK rażąco wykroczył poza zakres swych kompetencji. TK ma zbadać zgodność ustawy z Konstytucją, a nie może niczego nakazywać innym organom władzy (np. że Prezydent ma zaprzysiąc konkretnych sędziów).

Sytuacja w tym punkcie jest podobna do ułaskawienia ministra Kamińskiego. Była to sprawa precedensowa, zatem pojawiło się pytanie: czy Prezydent może umorzyć postępowanie sądowe czy też należy je kontynuować? Uznano, moim zdaniem słusznie, że kontynuować należy. Prezydent oczywiście może ułaskawiać kogo chce i ew. wyrok na ministra Kamińskiego nigdy się nie ziści, ale nie może wchodzić w kompetencje sądu. A z TK mamy podobną sytuację tylko a rebours - TK przekroczył swe konstytucyjne uprawnienia, wobec czego można po prostu wyroku w tym zakresie nie wykonać, tak jak sąd nie wykonał „umorzenia postępowania” zawartego w akcie łaski.

·       Ustawą z czerwca wprowadzono procedurę  impeachmentu.Na mocy tej ustawyTK może "stwierdzić przeszkodę w wykonywaniu urzędu prezydenta". Jest sprawą najoczywistszą, że regulacja tego rodzaju musi wynikać z Konstytucji, a nie z ustawy. Jeśli dla kogoś nie jest to najoczywistsze, to proponuję odwrócić sytuację: dać w ustawie uprawnienie Prezydentowi do „stwierdzenia przeszkody” w działaniu TK. Jeśli pierwsze jest dopuszczalne, to drugie także.

·       Podobnie jest z art. 1 ustawy czerwcowej, zgodnie z którym TK jest powołany w celu wykonywania kompetencji określonych w Konstytucji i ustawach. Znów – przepis taki jest furtką do dowolnego rozszerzania kompetencji TK w ustawach, ponad Konstytucję. I ten sam argument dla wątpiących: czy zaakceptujecie taki „ustawowy aneks do Konstytucji” odnoście uprawnień Prezydenta, skoro jest nim Andrzej Duda?

Można powiedzieć: „przyznaję, TK się skompromitował, ale przywracając mu autorytet nie należy tej kompromitacji ukazywać. Należało zaskarżyć ustawę do TK i czekać na dotyczące jej rozstrzygnięcie”. Czego jednak można było się spodziewać po TK w świetle choćby wskazanych powyżej punktów?

Pamiętamy przecież, że tworzeniu ustawy z czerwca nie towarzyszyły żadne oburzone, ani nawet choćby lekko krytyczne głosy autorytetów prawniczych, ni też żadnych instytucji sądowych. Tymczasem jeszcze przed nowelizacją ustawy z listopada Prezydent został zaatakowany za nieodebranie przysięgi od 5 sędziów, a więc także od tych co do których później TK zmuszony został przyznać, że wybrani zostali bezprawnie! Co więcej, Krajowa Rada Sądownictwa żądała od Prezydenta niezwłocznego ich zaprzysiężenia! Mówimy cały czas o stanie prawnym sprzed jesiennej nowelizacji!

Nie łudźmy się: gdyby doszło do faktów dokonanych polegających na zaprzysiężeniu 5 sędziów powołanych w poprzedniej kadencji, to TK uznałby te fakty, a czerwcowa ustawa ostałaby się w Trybunale. Wyrok częściowo negatywny dla tej ustawy jest jedynie próbą ratowania stanu posiadania, powiedzenia „nic się nie stało” w obliczu klęski wywołanej listopadową kontrofensywą.

Próba stosowania jedynie „eleganckich” metod, w sytuacji gdy dla drugiej strony wszystkie chwyty są dozwolone, spełzłaby na niczym. TK utrzymałby się przy uprawnieniach i w składzie nie wynikającym z Konstytucji, lecz z czerwcowej uzurpacji. Przeszlibyśmy do porządku dziennego nad tak rażącym pogwałceniem Konstytucji. Mielibyśmy nieustanną, blokującą rozwój wojnę i totalny upadek autorytetu państwa i jego organów.

Zapytacie czy teraz nie mamy większej wojny i upadku autorytetu? Tylko chwilowo. Szalupa się wywróciła. Uchwała o nieważności poprzedniego wyboru, wybór nowych sędziów i ich zaprzysiężenie sprawia, że sytuacja pod względem prawnym jest bez wyjścia. Można postawić Prezydenta przez Trybunałem Stanu? Można. I uważam że należy to zrobić – by Trybunał go uniewinnił. Jak wyegzekwować bezprawne orzeczenie TK? Nie da się; nie ma narzędzi do prawnego rozwiązania sporu. Zawsze któraś ze stron stwierdzi że nastąpił „zamach na Trybunał” i odmówi prawomocności ich wyroków. Szalupa dryfuje do góry dnem i odwróćmy ją wspólnie póki nie zatonie, wraz z nami i naszymi sporami.

Wyjście jest tylko polityczne – i jest to wyjście, które jest korzystne dla wszystkich. Przede wszystkim dla Polski, ale także dla partii – tak rządzącej, jak i opozycyjnych. Rządzącej, bo uniknie zarzutów o „zamach stanu” i zamknie jeden odcinek frontu i to tego najgorszego, wewnętrznego. A dla opozycji – bo wykaże się odpowiedzialnością, a przywracając autorytet TK zachowa realny wpływ na jego kształt.

Inicjatywa jest teraz rzecz jasna w ręku rządzących, ale jestem przekonany że ona nastąpi, zgodnie z zapowiedzią Prezydenta z orędzia. Nie wiem jakie będą propozycje, ale osobiście uważam, że należy publicznie przedstawić opozycji propozycję wspólnej nowelizacji Konstytucji. W myśl noweli, powinno nastąpić rozwiązanie TK w dotychczasowym składzie i powołanie nowych sędziów na nowych zasadach. Sposób wyłonienia nowego składu TK jest kwestią otwartą, ale moim zdaniem mogłyby się to odbyć nawet w drodze wyborów powszechnych.

Rzecz jasna bierne prawo wyborcze mogłyby mieć tylko osoby spełniające określone, wysokie kwalifikacje prawnicze. Wybory powszechnie miałyby szereg zalet, z których najważniejsze to:

·       wybory to podstawowy w demokracji instrument kształtowania życia publicznego, tak dobrany TK mógłby odzyskać autorytet

·       w kampanii wyborczej byłby czas na poznanie sylwetek, życiorysów i poglądów kandydatów, nie byliby to nieznani nikomu partyjni nominaci których podstawową zaletą jest wierność partii.

Sprawy szczegółowe wymagają dalszej, publicznej i merytorycznej debaty. Ustalmy ordynację wyborczą, z jakimi wyborami połączymy tę elekcję, zastanówmy się nad długością kadencji, rozważmy zasadność rotacyjności sędziów i td.

Nie muszą to być wybory. Chętnie usłyszę lepsze pomysły. Ale wobec braku wyjścia prawnego, jedynym rozwiązaniem sytuacji są ustalenia polityczne. Z inicjatywą musi wystąpić ekipa rządząca, natomiast opozycja musi zejść z retoryki buntu przeciwko państwu i we własnym interesie przystąpić do konstruktywnych rozmów. Ale już na innych zasadach niż z pohukującą Krajową Radą Sądownictwa za plecami.

Szuler został złapany na wyciąganiu piątego asa z rękawa, a ten co go nakrył z oburzenia przewrócił stolik. Rozdzieranie szat przez szulera nad przewróconym stolikiem i biadolenie oszusta nad łamaniem zasad gry jest po prostu żałosne. Pohukiwania licznych autorytetów, tak indywidualnych jak i instytucjonalnych, tylko ich pogrąża. Wszystkie te żale można zbić pytaniem: „a gdzie byliście gdy był robiony czerwcowy skok na Trybunał? Milczeliście, zatem wasze obecne protesty, wobec wcześniejszego milczenia, tylko dowodzą waszej stronniczości”.

Opozycjo – próbowaliście zawłaszczyć Trybunał, ale działaliście zbyt „na chama”, więc tamci się odwinęli. Stolik przewrócony, karty rozsypane. Otrząśnijcie się z szoku i zacznijcie myśleć racjonalnie. Jakie macie wyjście poza zgodą na ustalenie nowych, uczciwych zasad?

Co najwyżej ściągnięcie „bratniej pomocy”, ale zakładam że tego nie  chcecie.

Czy się mylę?

Prawnik