Olsztyn

Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej, znany mieszkańcom Olsztyna jako „szubienice”, zostanie rozebrany. Potwierdziła to Radiu Olsztyn wiceprezydent Olsztyna Justyna Sarna-Pezowicz. Ma to się odbyć w ramach planowanej budowy schronu pod placem Xawerego Dunikowskiego.

Miasto zleciło przygotowanie projektu inwestycji olsztyńskiej firmie Sosak and Sosak, która jako jedyna zgłosiła się do przetargu. Na realizację przedsięwzięcia mają zostać przeznaczone środki pozyskane przez ratusz z rządowych programów dotyczących ochrony ludności i obrony cywilnej.

W miejscu obecnego pomnika ma powstać parking podziemny, który w sytuacjach zagrożenia będzie pełnił funkcję miejsca ukrycia, czyli schronu.

- Projektant w swoim zleceniu ma aktualizację projektu rozbiórki pomnika Dunikowskiego. Taki projekt powstał parę lat temu, kiedy był nakaz wojewody o natychmiastowym usunięciu pomnika z przestrzeni publicznej. Ten projekt wymaga aktualizacji, którą wykona firma Sosak and Sosak (firma podała kwotę 731 tys. zł). Końcowy etap tego, co ma zaprojektować pracownia, to zagospodarowanie terenu bez uwzględnienia już istnienia pomnika

– powiedziała Justyna Sarna-Pezowicz.

Firma odpowiedzialna za przygotowanie dokumentacji ma czas do 30 listopada na przedstawienie gotowego projektu. Pierwsze koncepcje inwestycji mają zostać zaprezentowane już do 31 sierpnia.

Kiedy wyrok NSA?

Przypomnijmy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 13 września 2023 r. uznał, zaskarżoną przez prezydenta Olsztyna, decyzję wojewody warmińsko-mazurskiego, nakazującą natychmiastową rozbiórkę pomnika, za wydaną zgodnie z prawem. Ten wyrok zaskarżył do NSA ówczesny prezydent Piotr Grzymowicz, podnosząc m.in., iż w składzie WSA był tzw neo-sędzia.

Po trzech latach, 21 maja 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi kasacyjnej Gminy Olsztyn od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, do czasu rozpoznania przez NSA innej skargi kasacyjnej Gminy Olsztyn od wyroku WSA w Warszawie z 5 października 2023 r., w którym rozpoznana została skarga Gminy Olsztyn na opinię Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 21 grudnia 2022 r. o niespełnieniu przez pomnik „Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej” (pomnik „Wdzięczności dla Armii Radzieckiej") warunków określonych w art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów użyteczności publicznej oraz pomniki.

Ta skarga kasacyjna zostanie rozpoznana przez NSA 10 lipca 2026 r.

Chyba rzeczywiście „szubienice” zostaną rozebrane, gdyż główny orędownik pozostawienia pomnika, olsztyński historyk, prezes Fundacji "Borussia", prof. Robert Traba wydał pocztówkę, ze zdjęciem – jak wyżej i napisem na odwrocie „Nekrolog”

Adam Socha