Olsztyn

Na Pomniku Wdzięczności Armii Radzieckiej w centrum Olsztyna po raz kolejny pojawiły się napisy namalowane czerwonym sprayem. Na cokole pomnika jest to obraz szubienicy, na której jest zawieszony sierp i młot oraz duży napis „raz sierpniem, raz młotem, czerwoną chołotę” (poprawna pisownia to "hołota"). Na stopniach podestu zaś wypisano różne hasła, m.in. „Tylko Polska narodowa, chwała wielkiej Polsce. Cześć i chwała bohaterom”, " J...Ć CZERWONĄ ZARAZĘ.

- Przeglądamy miejski monitoring i sprawdzamy, czy akt wandalizmu został nagrany - poinformował rzecznik prasowy Miejskiego Zarządu Dróg, Zieleni i Transportu (ZDZiT) w Olsztynie Michał Koronowski. Dodał, że od tego, czy takie nagrania są, ZDZiT uzależnia zgłoszenie sprawy policji.

Zdaniem ZDZiT do pomazania pomnika czerwonym sprayem mogło dojść między 11 a 18 sierpnia.

„Nie ma miejsca na gloryfikację zbrodni Armii Czerwonej w centrum Olsztyna. Pomnik zostanie zlikwidowany!”

Wcześniej działącz antykomunistyczny z okresu stanu wojennego Wojciech Kozioł pomalował sierp i młot widniejący nad głową krasnoarmiejca. Prezydent polecił oczyszczenie z farby symbolu z flagi Związku Radzieckiego i wniósł do sądu, by Kozioł pokrył koszty. Ostatecznie prezydent Grzymowicz poszedł jeszcze dalej, bo na jego polecenie skuto sierp i młot z pomnika, licząc, że to wystarczy, aby pomnik mógł pozostać w centrum Olsztyna

Tym razem ZDZiT nie zamierza zamówić czyszczenia pomnika z napisów, gdyż obecny prezydent Olsztyna Robert Szewczyk, na sesji rady miasta 25 czerwca, jednoznacznie ogłosił: „Nie ma miejsca na gloryfikację zbrodni Armii Czerwonej w centrum Olsztyna. Pomnik zostanie zlikwidowany!”

W tym celu powołał Zespół złożony głównie z architektów, historyków i działaczy społecznych celem wypracowania sposobu zagospodarowania Placu X. Dunikowskiewgo, po dekonstrukcji Pomnika Wdzięczności Armii Radzieckiej. Odbyły się już dwa spotkania Zespołu z prezydentem. Na pierwszym, 23 kwietnia, prezydent wysłuchał opinii zaproszonych gości na temat „szubienic”.

Relacja z tego spotkania:

Pomnik wdzięczności armii radzieckiej – "bramą do przyszłości"

Na drugim spotkaniu 18 czerwca prezydent przedstawił swoją koncepcję dekonstrukcji pomnika. Polega ona na likwidacji pylonów. przywrócenie placowi im. X. Dunikowskiego charakteru ogólnodostępnej przestrzeni publicznej, która przede wszystkim przestanie pełnić funkcję parkingu. Jej budulcem – deklaruje prezydent Szewczyk – ma być kamień z pomnika. Co to dokładnie oznacza dowiemy się w pierwszym kwartale 2026 roku, kiedy to będzie gotowa koncepcja zagospodarowania placu. Wcześniej, bo do końca września br. Zespół pozna i oceni założenia konkursowe zagospodarowania Placu im X. Dunikowskiego, w tym dekonstrukcji Pomnika Wdzięczności Armii Radzieckiej.

Po decyzji prezydenta Szewczyka, iż rozbiórka pomnika nastąpi, ponownie w obronie pomnika wystąpił z Listem otwartym prof. Robert Traba, a następnie jego Fundacja "Borussia"

Dekonstrukcja "szubienic" według prezydenta Szewczyka. Bachmura komentuje List prof. Traby

"Święta Warmia" odpowiada na apel "Borussi" o pozostawienie "szubienic"

W NSA nadal czeka na rozpatrzenie skarga prezydenta Olsztyna Piotra Grzymowicza na wyrok WSA w Warszawie, zatwierdzający decyzję wojewody warmińsko-mazurskiego Artura Chojeckiego i ministra kultury Piotra Glińskiego, nakazującej natychmiastową rozbiórkę pomnika i wykonanie wyroku. Grzymowicz w skardze podniósł, że w składzie WSA był tzw. „neo-sędzia”.

Gmina Olsztynek chce przejąć "Szubienice"

Red. Tomasz Kurs z Wyborczej Olsztyn (zarazem członek Stowarzyszenia Miłośników Olsztynka) poinformował, że władze Olsztynka podtrzymują inicjatywę przejęcia pomnika autorstwa Xawerego Dunikowskiego. Władze Olsztynka proponowały to jeszcze w czasie prezydentury Piotra Grzymowicza. Miałby on stanąć na cmentarzu jeńców na Sudwie. Inną możliwością byłoby usytuowanie go jako obiekt muzealny w pobliskim parku, który gmina chce zagospodarować.

- Potwierdzamy gotowość przejęcia pomnika i nie wycofujemy się z propozycji - mówi Robert Waraksa (PO), burmistrz Olsztynka. - W mojej ocenie sprzyja temu potencjał historyczny Olsztynka, który pielęgnujemy i przypominamy m.in za sprawą muzeum poświęconemu miastu i historii obozu jenieckiego Stalag IB.

Burmistrz zwraca uwagę, że gmina przejęła teren, na którym zamierza uczcić ofiary obozu jenieckiego i rozmawia obecnie o koncepcji tego upamiętnienia. - Przeniesienie pomnika byłoby dopełnieniem tego, co już planujemy i zrobiliśmy. Przy okazji uratowalibyśmy dzieło sztuki wybitnego artysty.

Pomnik stanąłby w pobliżu miejsc związanych z tragiczną historią I i II wojny światowej: parku, który powstał przy przy okazji budowy pomnika upamiętniającego bitwę pod Tannebergiem z 1914 roku (przekształconego potem w tzw. Mauzoleum Hindenburga), obozu Stalag IB, który został zorganizowany w sąsiedztwie wspomnianego pomnika w 1939 roku oraz cmentarza wojennego na Sudwie, w którym spoczęło ok. 50 tys. ofiar zamęczonych przez Niemców we wspomnianym obozie.

W obozie więziono Polaków, Francuzów, Rosjan, Włochów, Belgów i Serbów. Szacuje się, że w okresie całej wojny przebywało w nim 650 tysięcy jeńców (zmarło ok. 60 tys. z nich). Był to jeden z największych obozów jenieckich w Europie Wschodniej. Pierwsi do obozu przybyli jeńcy polscy, już w pierwszych dniach września 1939. W 1940 do Stalagu I-B dotarły pierwsze transporty jeńców francuskich, od połowy 1941 do obozu przywożono jeńców radzieckich. Zimą 1941/1942 zmarło w obozie około 25 tysięcy osób. Zmarłych w obozie grzebano na cmentarzu w Sudwie. Oblicza się, iż pochowano tam zwłoki 55 tysięcy jeńców w ponad 500 mogiłach. Pamięć zmarłych uczczono postawieniem pomnika według projektu Ryszarda Wachowskiego. Od 1980 czynna jest w Olsztynku wystawa dokumentów i pamiątek obozowych.

Przypomnijmy, że Ustawa z 2016 roku o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego nie stosuje się m.in. do pomników:
1) niewystawionych na widok publiczny;
2) znajdujących się na terenie cmentarzy albo innych miejsc spoczynku.

Władze Olsztyna przekażą gminie Olsztynek część kamiennych płyt z szubienic

- Zgodnie z rozmowami prezydenta Olsztyna i burmistrza Olsztynka, przekażemy część kamiennych płyt z Mauzoleum Hindenburga. Nie był natomiast poruszany temat przekazania pomnika autorstwa Xawerego Dunikowskiego - wyjaśnia Patryk Pulikowski, rzecznik prasowy magistratu. - W tym momencie trwa postępowanie mające na celu przygotować dokumentację będącą podstawą konkursu architektonicznego na zaprojektowanie przestrzeni między al. Piłsudskiego oraz ul. Emilii Plater i 22 Stycznia.

Adam Socha