W początkach listopada 1830 roku sprzysiężenie podchorążych utworzone przez por. Piotra Wysockiego nie było tajemnicą. O jego istnieniu poinformowany został Wielki Książę Konstanty Pawłowicz, Wódz Naczelny armii Królestwa Polskiego. Wbrew instrukcjom otrzymanym od cara postanowił on działać jak najłagodniej. W rozmowie z ks. Adamem Czartoryskim powiedział: „To jest sprawa wyłącznie polska – dlatego żaden Rosjanin mieszać się do niej nie będzie. […] Polak Polakowi doniósł, Polacy będą śledztwo prowadzić i Polacy sądzić. I ani jeden Rosjanin w to nie będzie się mieszał”.
Podchorążowie ustalili termin wybuchu na wieczór 29 listopada. Sygnałem do rozpoczęcia miało być podpalenie browaru na Solcu ale straż ugasiła pożar zanim został zauważony. Zaraz potem podchorążowie podjęli próbę zamachu na Konstantego przebywającego w Belwederze gdzie wartę pełniło trzech weteranów-inwalidów. Inwalidów rozbrojono ale Konstantego nie zabito bo schował się na poddaszu. W zamian za to kilkakrotnie pchnięto bagnetem napotkanego w poczekalni prezydenta Warszawy Lubowidzkiego. Pomimo tego Konstanty nie robił nic. Postępował zgodnie z tym co powiedział wcześniej. Powstańcy w tym czasie rozpaczliwie poszukiwali jakiegoś wodza zaczepiając spotkanych na mieście lub odszukanych w domach generałów. Pierwszy objęcia dowództwa odmówił gen. Stanisław Trębicki. W tym czasie były adiutant i przyjaciel ks. Józefa Poniatowskiego, generał Potocki, prosił ks. Konstantego o pomoc jazdy rosyjskiej stojącej przy Wielkim Księciu ale ten odpowiedział: „To są Rosjanie a żaden Rosjanin, jeżeli dla własnej obrony nie będzie zmuszony, nie wystrzeli ani szabli w całej tej sprawie nie dobędzie. Zbrodnia jest po waszej stronie; nie chcę do niej przykładać ręki mojej… To wojsko zasłania mnie od nowego napadu; jeżeli mnie zaatakują to ustąpimy… Żaden Rosjanin nie wmiesza się do tej sprawy. Polacy ją zaczęli, to sprawa polska… niech sami sobie radzą”. W tym czasie powstańcy rozpaczliwie dalej szukali kogoś kto by zechciał objąć dowództwo. Drogę zagrodził im minister wojny gen. Maurycy Hauke w towarzystwie płk. Filipa Meciszewskiego, doszło do starcia słownego w efekcie podchorążowie zastrzelili obu, zaraz potem zabito generała Józefa Nowickiego.
Z prośbą o pomoc udał się do Konstantego jego adiutant ppor. Władysław Zamoyski i znowu ta sama odpowiedź: „Ja się do niczego nie mieszam, niech sobie Polacy sami radzą, to ich rzecz. […] Oto są strzelcy konni – to są Polacy, bierz ich, prowadź do Stasia (gen. Potockiego - AK) niech z nimi robi co zechce, albo...” potem „Idź z nimi, możesz ich poprowadzić”. Zamoyski jednak nie zrobił nic.
Ówczesne elity polskie miały dramatyczny dylemat. Jak mają się zachować wobec powstańczego szantażu? Gen. Ignacy Prądzyński wspomina w swoich pamiętnikach: „Naród miał tylko do wyboru: albo odepchnąć od siebie bunt, wyrzekając się wszelkiego z nim wspólnictwa, a zatem sankcjonować jak najwyraźniej i z własnej woli ohydny stan w jakim się znajdował, albo też przyłączając się do buntu, zrobić z niego powstanie narodowe. Innymi słowy, naród był między hańbą a wielkiemi niebezpieczeństwami”.
Podchorążowie napotkali generała Trębickiego i wzięli go do niewoli prowadząc w środku kolumny i próbując namówić do objęcia dowództwa powstania, wobec uporczywej odmowy zabili go. Potem zabili generałów Potockiego i Siemiątkowskiego. Sytuacja była taka, że wystarczyłby jeden energiczny pułkownik wydający rozkazy wojsku, które nie przyłączyło się do buntu a rano warszawiacy mogli by nawet nie wiedzieć, że wieczorem była jakaś ruchawka. Ale takiego kogoś zabrakło. Powstańców próbowali powstrzymać perswazją starzy, napoleońscy a nawet jeszcze Kościuszki, oficerowie. Życiem za to zapłaciło sześciu generałów i jeden pułkownik. Gen. Franciszek Żymirski, późniejszy bohater z Olszynki Grochowskiej, jeszcze rano 30 listopada trzymał dyscyplinę w swoich oddziałach nie pozwalając na żadną agitację ale też nie wystąpił czynnie przeciwko powstańcom. Wielki Książę Konstanty konsekwentnie odmawiał użycia siły i po skoncentrowaniu oddziałów rosyjskich 3 grudnia zwolnił stojące przy nim we Wierzbnie oddziały polskie i odesłał je do Warszawy. Powstanie zostało uratowane. Wśród polskich elit zabrakło świadomości, że w Królestwie rządzić będzie ten kto przywróci w nim spokój. Uchylając się od podjęcia decyzji o użyciu siły scedowano to na Rosjan.
W styczniu 1831 roku rozpoczęła się wojna polsko-rosyjska. Po początkowych sukcesach wojsko zostało zużyte. We wrześniu 1831 roku w czasie szturmu Warszawy w sławnym 4 pułku piechoty liniowej tylko ¼ żołnierzy pochodziła z pierwotnego składu. Reszta to było młode, niewyszkolone wojsko. Starzy żołnierze zginęli lub leżeli w lazaretach. 6 września skapitulowała Warszawa. Modlin bronił się do 8 października a Zamość do 21. W następnym roku car zniósł konstytucję zastępując ja Statutem Organicznym. Straciliśmy wojsko, konstytucję, Sejm i samorządy wojewódzkie. Unia personalna z Rosją została zamieniona na unię realną a Królestwo przestało występować na zewnątrz jako odrębne państwo. Pozostało wprawdzie państwem w świetle prawa wewnętrznego ale to już nie było to samo.
Adam Kowalczyk
Prezydent Olsztyna Robert Szewczyk na konferencji prasowej 2 marca, z udziałem dyrektora...
Nieprawdą są informacje zawarte w artykule autorstwa radnego Rady Miasta Olsztyna Jarosława...
W piątek 27 lutego w godz. 13.00 do 15.00 uczestniczyłem w spotkaniu on-line ws. organizacji ruchu na...
Mieszkańcy Mrągowa zaalarmowali olsztyński Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w związku z emisją...
„Bez SAFE polskie siły zbrojne po prostu się budowały, jeśli dobrze zarządzano finansami...
„Dziś nastąpiła zmiana w Starostwie Powiatowym w Piszu. Po rezygnacji Starosty Andrzeja...
W istocie rzeczy wkroczyliśmy w III wojnę światową. Podkreślałem też konsekwentnie, że błądzą ci,...
Paweł Musiałek i Piotr Trudnowski (Klub Jagielloński) proponują pierwszą reformę polityki...
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” przypada 1 marca. To data symboliczna – tego dnia w...
Skomentuj
Komentuj jako gość